Van olgun: ŞEHİRLERİN EZGI REKABETİ – Van ve Dert beyninde rakiplik başlatan zevk: “Keledoş”

EMRE ILIKAN/ABDULLAH SÖYLEMEZ – Şark illerinde sofraların vazgeçilmezlerinden “keledoş”un sahiplenilmesi konusunda Van ve Veca beyninde rakiplik yaşanıyor.

Yaz aylarında yayla ve dağların eteklerinden toplanan akpancar, al vücut, nohut, yeşil yasmık, kumpir, soğan, sarımsak, aşurelik buğday, salça, sadeyağ, çökeleğin güneşte kurutulmasıyla elde edilen “kurut” ve bahar karışımlarıyla hazırlanan keledoş, ayrı ayrı lokma tatlısı şekliyle yöre halkının yer aşkın tükettiği yemekler arasında bulunuyor.

Yemek üzere önceleri haşlanan nohut, akpancar, mercimek, buğday, kumpir, tereyağında kavrulan soğan ve etle aynı süre pişiriliyor.

Ardından ezilerek katık kıvamına getirilen kurut, tencereye eklenerek ocağa bırakılıyor. Kısaca bire bir saat pişirildikten sonraları amade hale mevrut kemirmek, tereyağında kavrulan toz biber, salça ve sarımsak sosuyla servis ediliyor.

Yapımı emekli olmasına karşın yörede asırlardır özel günlerde ve hele şita aylarında sofralardan eksik sıfır keledoş, 8 Son Teşrin 2017’da Van Ticaret ve Sanayi Odasının (TSO) girişimleriyle Türk Nişancı ve Ayraç Kurumunca coğrafi işaretle tescillendi.

Veca Belediye Reisi Savcı Sayan da benzeri müddet geçmiş toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, yemeğin Balkı’ya ait olduğunu belirterek, bununla ait soruşturma başlatmıştı. İki el beyninde lezzetli rekabetin yaşandığı zevk, bölgedeki bir nice kentte istekle tüketiliyor.

Besleyici özelliğiyle yörede sofraların vazgeçilmezleri arasında meydan düz keledoş, Van ve Dert’de ayrımlı banak şekilleriyle sofralarda yerini alıyor. Bazıları tabaklara doğradıkları tandır ekmeğinin üzerinde, bazıları birlikte ekmeksiz yerine servis ediyor.

“Keledoş, Van’a saf lokal bire bir yemektir”

Van TSO Başkanı Necdet Züht, AA muhabirine, tarihi belgelerin 19. yüzyılın başından bu yana keledoşun Van’dahi yapıldığına işaret ettiğini söyledi.

Van’ın tarihi İpek Yolu güzergahı üstünde bulunması zımnında yolcuların konakladığı mekanlara familya sahipliği yaptığını anlatan Züht, “Yemeğinin coğrafi belen belgesini 8 Kasım 2017’da aldık. Şeflerimizden biri Pakistan’üstelik düzenlenen arsıulusal yemek yarışmasında yaptığı keledoşla kızıl madalya kazandı. Bu yemeğin karmaşık aynı bakliyat bileşeni var. Temas bakliyat özlük tenceresinde ayrı haşlanır, elan sonra bunlar birleştirilir. Kalabalık ailelerin vazgeçilmez yemeklerinden biri. Genelde kış mevsiminde tüketilir.” dedi.

Başka şehirlerin arada sırada yemeğin kendilerine ilişkin olduğu yönünde iddialarda bulunduğunu belirten Züht, şunları kaydetti:

“Tek şehir bozulmamış aynı demografiye cemaat değil. Örneğin Balkı’nın adı geçiyor. Şu an Van’dahi Ağrılılar, Hakkarililer bile yaşıyor. Onların birlikte bu konuda kişi spesiyallerini ön plana tart kabilinden çabaları var. Varsa ayırt edici özellikleri tabii coğrafi meni tescilline başvurabilirler. İlimiz elden Vanlıların yaşadığı ayrımsız site değil, burası kozmopolit tıpkısı şehir. Van, sıra boyunca ensesi kalın bire bir makat kültürüne erbap reşit. Bu bağlamda keledoş, Van’a saf yerel tıpkısı yemektir. Tarihi kaynaklarda düz alan Van’a ilgilendiren yöresel ürünleri tescilleme çabası içindeyiz. Sofralarımızın vazgeçilmezi keledoş, 2017’den bu yana hem ulusal hem arsıulusal alanda markalaşarak hediye aldı. çıktı da Van sofralarının vazgeçilmez yemeklerinden biri yerine kalmaya devam edecektir.”

“Dünya birinciliğini kazandık”

Pakistan’da 2019’bile düzenlenen “Arsıulusal Gastronomi Festivali Yemek Yarışması”nda keledoş ile birinci yerine kızıl madalya kazanan lokanta Sinan Pulat ise bu yemeği dünyaya lanse etmek istediğini söyledi.

Coğrafi işaretli ürünlerin kendileri için önemli olduğunu tabir fail Pulat, “Pakistan’daki yarışmada yemeğimiz çokça beğenildi, dünya birinciliğini kazandık ve bahtiyar olduk. İlimizde keledoş, 3-4 değişik şekilde yapılıyor. Bu, bizim mutfak zenginliğimizdir.” dedi.

“Hangi yaparlarsa yapsınlar keledoş Dert’nındır”

Dert Belediye Başkanı Müddeiumumi Sayan ise bölgenin eski yemeklerinden keledoşun bu coğrafyada rastgele devir olduğunu tabir etti.

“Vanlı kardeşlerim akıllıca adına ‘Bizim yemeklerin içerisinde keledoş üstelik var.’ diyor. Tığ dahi diyoruz kim keledoş bizimdir. Tarihi derinliklere indiğimizde Dert’ya ilişik olduğunu herkes bilecektir.” diyen Sayan, içindeki ürünlerden yapılışına büyüklüğünde bütün aşamalar incelendiğinde yemeğin Veca’evet ilgilendiren olduğunu herkesin göreceğini söyledi.

Keledoş festivali düzenleyeceklerini belirten Sayan, şöyle konuştu:

“Gelsinler görsünler, ayrıca yarışma yapalım. Hangisi elan mebzul yapmışsa oranın olsun. Vanlı kardeşlerim, Bitlisli kardeşlerim ve ayrıksı yerdeki kardeşlerimiz gelsinler, kazanlarda keledoş yapalım ve hangisi birinci olursa o bölgeye ilişik olsun. Hangi yaparlarsa yapsınlar keledoş Dert’nındır. Bununla ait toplumsal medyada anket yaptık. Yüzde 64 Veca dediler. Sonra Van buna itiraz etti. Kendi sosyal medya hesapları anket yaptı. Bu kez Veca yüzde 65, Van yüzde 35 çıktı, hatta ego dedim kim ikinci plakamız oldu. 04 gidiş geliş plakamız, 65 dahi keledoş plakamız. Veca’nın bütün evlerinde ve sofralarında bu yemeğin izi, yeri, tabağı ve kazanı vardır. Tarihimizde ve kültürümüzde çok şanlı bir yere sahiptir. Birileri, ‘Biz coğrafi işaretini aldık.’ diyor, alabilirsiniz amma günahsız, gerçek ve hep özellikleriyle yapılan keledoşun anne yurdu Ağrı’dır.”

“En sevdiğimiz yemek”

ev kadını Kurgu Oğur dahi keledoşun yapımını annesi ile büyüklerinden öğrendiğini belirtti.

Keledoşu teferruatlı yıllardır yaptığını anlatan Oğur, şunları söyledi:

“Yemekte isteğe bakarak al cilt evet de beyaz zehir vücut ile çükündür, patates, nohut, yeşil mercimek, lokal bitkiler bulunuyor. İlkbaharda dağlarda topladığımız bitkileri kurutup kışın yemeğe katıyoruz. Bildirme sevdiğimiz aşındırmak. Van’ı bilmiyorum ama Veca’bile sunu bozuk yemeklerimizden. Tandır ekmeğini tabaklara doğrayıp üstüne birlikte keledoş ve ardından tereyağlı sosu döküp yiyoruz. Buğulanmış kadınlar haddinden fazla pir yapıyor. Biz de onlardan öğrendik. Bizden bilahare üstelik gelinler ve kızlar öğrensin. Bu yemeği özlüyoruz ve ayda ayrımsız yapıyoruz.”

Fatma Yapıcı, keledoşun özellikle kışın hareketli ailelerde çok tüketildiğini ve etraflı süre tok destekleme özelliğine ehil olduğunu dile getirdi.

Share: